Een lp schoonmaken zonder hem te beschadigen

Een regelmatig getik, ruis die de stille passages overstemt, een naald die een grijs bolletje stof verzamelt: stof is de dagelijkse vijand van vinyl. Het nestelt zich diep in de groef, die de naald bij elke luisterbeurt aftast. Een lp goed schoonmaken verbetert het geluid en verlengt de levensduur van zowel de plaat als de naald. Mits je het op de juiste manier doet, want slecht schoonmaken kan meer schade aanrichten dan het stof zelf.

Eerst en vooral: de plaat goed vastpakken

De beste schoonmaakbeurt is die je niet hoeft te doen. Vingerafdrukken laten vet achter in de groef, en dat vet houdt stof vast. Pak de plaat altijd bij de rand, met je vingertoppen, eventueel met één vinger op het label in het midden. Leg een plaat nooit zonder hoes op een tafel of bank, ook niet voor een paar seconden.

Maak er ook een gewoonte van om de plaat direct na het luisteren terug in zijn hoes te doen. Een lp die op de platenspeler blijft liggen, met de stofkap open, zit binnen een paar uur onder het stof.

Dagelijks onderhoud: de koolstofborstel

Voor het routineonderhoud, vóór elke luisterbeurt, is een borstel met koolstofvezels in de meeste gevallen genoeg. De heel fijne vezels dringen in de groef en maken het oppervlaktestof los. Ze helpen ook statische elektriciteit te verminderen, die deeltjes aantrekt.

De juiste methode

1. Leg de plaat op het plateau en zet hem aan het draaien, met de toonarm in de rustpositie.
2. Zet de borstel plat op de plaat, zonder te drukken, met de vezels in de richting van de groeven.
3. Laat de plaat een of twee rondjes draaien, met de borstel stil.
4. Schuif de borstel langzaam naar de rand van de plaat en til hem schuin op, zodat je het stof meeneemt.

Houd het licht: de plaat doet het werk, niet je pols. Maak ook de borstel zelf regelmatig schoon, anders legt hij terug wat hij heeft opgepikt.

Grondig reinigen: vloeistof en microvezel

Een tweedehands plaat, een lp die lang zonder hoes heeft gelegen of een persing die ondanks de borstel blijft knetteren, vraagt om een natte reiniging.

Welke vloeistof gebruik je?

Kies een vloeistof die speciaal bedoeld is om vinylplaten schoon te maken. Die is zo samengesteld dat hij vet en vuil oplost zonder het vinyl of het papieren label aan te tasten. Heb je die niet, dan is gedemineraliseerd water beter dan kraanwater, waarvan de kalk resten in de groef kan achterlaten.

Zo pak je het aan

1. Maak de plaat eerst stofvrij met de koolstofborstel, zodat je geen korrels over de groef wrijft.
2. Breng een beetje vloeistof aan op een schone microvezeldoek, of direct op de plaat volgens de gebruiksaanwijzing van het product.
3. Veeg langs de groeven, met cirkelvormige bewegingen, zonder te drukken en zonder dwars te vegen.
4. Maak het label in het midden niet nat: het papier gaat bobbelen en kan vlekken krijgen.
5. Draai de plaat om en herhaal dit aan de andere kant.

Drogen

Laat de plaat aan de lucht drogen, rechtop in een schoon afdruiprek of verticaal neergezet, beschermd tegen stof. Je kunt hem ook voorzichtig afvegen met een tweede, droge microvezeldoek, altijd in de richting van de groeven. Berg een plaat nooit vochtig op in zijn hoes: vocht bevordert schimmel, op de plaat en op het karton.

Voor een grote tweedehands collectie bestaan er ook platenwasmachines, handmatig of met afzuiging. Dat is een investering, maar ze behandelen beide kanten gelijkmatig.

Wat je beter niet doet

• Pure alcohol, aceton of een huishoudmiddel gebruiken: deze oplosmiddelen kunnen het vinyl aantasten of een laagje achterlaten.
• Wrijven met een papieren zakdoekje, keukenpapier of theedoek: de vezels krassen of blijven in de groef achter.
• Dwars op de groeven vegen: de snelste manier om microkrasjes te maken.
• Hard drukken: de druk duwt het vuil diep in de groef in plaats van eruit.
• Drogen met een föhn of bij een radiator: door de warmte kan de plaat kromtrekken.
• De plaat onder de kraan houden zonder het label te beschermen.

De naald schoonmaken, met beleid

Een schone plaat klinkt niet beter met een vuile naald. De naald verzamelt een dun laagje stof, soms met het blote oog te zien. Het schoonmaken vraagt fijngevoeligheid: de diamant en het kleine armpje dat hem draagt, de cantilever, zijn kwetsbaar.

• Gebruik een klein borsteltje met zachte haren, speciaal voor naalden.
• Borstel altijd van achter naar voren, in de afspeelrichting, nooit zijwaarts of van voor naar achter.
• Zet de arm in de rustpositie en, als het kan, de platenspeler uit voordat je begint.
• Blaas niet op de naald: het vocht van je adem helpt niet.

Twijfel je, kijk dan in de handleiding van je element. Lijkt de cantilever verbogen, probeer dan niets: het is tijd voor een nieuwe naald.

Goed opbergen, minder schoonmaken

Stof komt vooral tussen twee luisterbeurten. Met een goed opbergsysteem hoef je merkbaar minder vaak schoon te maken.

• Een binnenhoes in goede staat: antistatische binnenhoezen beschermen beter dan papier, dat kan gaan verkruimelen.
• Een transparante buitenhoes, die ook het karton beschermt.
• Platen rechtop opgeborgen, nooit plat gestapeld, in vakken waar ze rechtop staan zonder klem te zitten.
• Beschut tegen warmte en zon, uit de buurt van een radiator of raam.

Wat meubels betreft, houdt een platenbak als Corvisart of een kastje als Barbès je selectie van het moment binnen handbereik. Voor een hele collectie bekijk je onze oplossingen om je lp’s op te bergen. En met een platenspeler meubel met vakken berg je je platen direct onder de platenspeler op, zonder dat ze rondslingeren.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak moet je een lp schoonmaken?

Een veeg met de koolstofborstel voor elke luisterbeurt is genoeg voor het dagelijks onderhoud. Natte reiniging bewaar je voor tweedehands platen, heel vuile platen of platen die ondanks de borstel blijven knetteren.

Kun je een vinylplaat met water schoonmaken?

Gedemineraliseerd water met een schone microvezeldoek kan in noodgevallen, als je het label ontziet. Een vloeistof voor vinyl werkt beter tegen vette vlekken. Vermijd kraanwater, dat meer kalk bevat.

Haal je met schoonmaken krassen weg?

Nee. Je verwijdert stof en vuil, waardoor het getik vaak afneemt. Een kras is schade aan de groef: geen enkele schoonmaakbeurt laat die verdwijnen.

Hoe voorkom je dat het stof terugkomt?

Doe de plaat direct na het luisteren terug in zijn hoes, sluit de stofkap van de platenspeler en berg je lp’s rechtop op, beschut tegen warmte.