Je sluit je platenspeler aan op de versterker, legt de plaat op… en het geluid is nauwelijks hoorbaar, zonder enige bas. Of juist het omgekeerde: het vervormt zodra je aan de volumeknop komt. In beide gevallen is de oorzaak bijna altijd dezelfde: de phono-voorversterker, die ontbreekt of dubbel in de keten zit. Deze kleine schakel in je installatie is onmisbaar om een plaat te beluisteren. Hieronder lees je waarvoor hij dient, hoe je weet of je er een nodig hebt en hoe je hem aansluit.
Waarom een platenspeler een phono-voorversterker nodig heeft
Phononiveau en lijnniveau
Een element van een platenspeler geeft een piepklein elektrisch signaal af, in de orde van een paar millivolt bij een element met bewegende magneet, en nog minder bij een element met bewegende spoel. Gangbare bronnen als een cd-speler, een computer of een netwerkspeler geven een signaal op zogeheten lijnniveau, ongeveer honderd keer sterker. De AUX-, LINE- of CD-ingangen van een versterker zijn op dat lijnniveau berekend. De phono-voorversterker slaat de brug tussen die twee.
De RIAA-curve
De voorversterker heeft nog een tweede, net zo belangrijke taak. Bij het snijden van een plaat worden de lage tonen afgezwakt en de hoge tonen versterkt volgens een norm die de RIAA-curve heet. Het afzwakken van de bas voorkomt te brede groeven waar de naald uit zou springen; het versterken van de hoge tonen helpt ruis te verminderen. Bij het afspelen past de voorversterker de omgekeerde correctie toe en geeft de muziek haar oorspronkelijke balans terug.
Zonder voorversterker krijg je dus een geluid dat zowel te zacht als uit balans is: dun, zonder bas, met schelle hoge tonen.
Heb je er een nodig? Drie situaties
1. Je platenspeler heeft een ingebouwde voorversterker
Veel nieuwe platenspelers hebben er een. Je herkent hem aan een schakelaar PHONO / LINE bij de RCA-aansluitingen, of aan de vermelding in de handleiding. Op LINE sluit je de platenspeler aan op elke lijningang van een versterker of op actieve speakers: een extra voorversterker is niet nodig.
2. Je versterker heeft een phono-ingang
Heeft de versterker een ingang met de aanduiding PHONO, dan zit er een eigen voorversterker in. Sluit de platenspeler daarop aan, met de ingebouwde voorversterker uitgeschakeld (schakelaar op PHONO) als die er is. Een platenspeler zonder ingebouwde voorversterker sluit je hier direct op aan.
3. Geen van beide
Dat is de typische situatie van een platenspeler zonder voorversterker in combinatie met een nieuwe versterker, een soundbar of actieve speakers zonder phono-ingang. Je hebt dan een externe phono-voorversterker nodig: een kastje dat je tussen de platenspeler en de lijningang plaatst.
| Platenspeler | Gebruikte ingang | Externe voorversterker? |
|---|---|---|
| Ingebouwde voorversterker, schakelaar op LINE | AUX / LINE / CD | Nee |
| Ingebouwde voorversterker, schakelaar op PHONO | PHONO van de versterker | Nee |
| Zonder voorversterker | PHONO van de versterker | Nee |
| Zonder voorversterker | AUX / LINE / CD | Ja |
Onthoud de regel: één phono-voorversterker in de keten, niet nul en niet twee.
Ingebouwde of externe voorversterker: wat is het verschil?
Een ingebouwde voorversterker is eenvoudig en neemt geen ruimte in. Een externe voorversterker betekent een extra kastje en een kabel, maar je kunt hem afstemmen op het element dat je gebruikt en vervangen zonder aan de rest van je installatie te komen. Daarom kun je de ingebouwde voorversterker bij veel platenspelers omzeilen: je kunt later upgraden zonder een nieuwe platenspeler te kopen.
Bewegende magneet of bewegende spoel
Elementen bestaan grofweg in twee families: met bewegende magneet (MM) en met bewegende spoel (MC). De tweede geeft een zwakker signaal en vraagt een geschikte voorversterker. De meeste platenspelers voor consumenten worden geleverd met een MM-element. Vervang je het element, controleer dan of je voorversterker dat type aankan.
Een phono-voorversterker aansluiten
- Platenspeler naar voorversterker: verbind de RCA-uitgang van de platenspeler met de ingang van de voorversterker (rood rechts, wit links).
- Voorversterker naar versterker: verbind de uitgang van de voorversterker met een lijningang van de versterker (AUX, LINE, CD), of met de actieve speakers.
- De aardedraad: heeft de platenspeler er een, schroef hem dan vast op de GND-klem van de voorversterker.
- De voeding: sluit de voorversterker aan en zet de versterker als laatste aan, volume op het minimum.
Aarding
Veel platenspelers hebben een dun draadje met een klein vorkje aan het eind: dat is de aardedraad. Niet aangesloten laat hij vaak een lage, constante brom door. Zet hem vast op de GND- of GROUND-klem van de voorversterker of versterker die het phonosignaal ontvangt. Een platenspeler met ingebouwde voorversterker die je op LINE gebruikt, heeft er vaak geen: dat is normaal.
Als er een brom blijft
- controleer of de aardedraad goed vastzit;
- zet de voorversterker verder weg van de versterker en zijn transformator, en van netadapters en volle stekkerdozen;
- houd de RCA-kabels tussen platenspeler en voorversterker kort: het zeer zwakke phonosignaal is gevoelig voor storing.
Waar zet je de voorversterker?
De voorversterker is een klein kastje dat weinig warm wordt. Hij staat het liefst dicht bij de platenspeler, voor korte kabels, maar niet tegen de versterker aan. Een open vak onder het blad is ideaal: de voorversterker blijft bereikbaar, en de kabels lopen recht naar beneden vanaf de platenspeler.
Het kastje Abbesses combineert een lp-vak met een open vak voor de versterker: de voorversterker past ernaast. Belleville biedt een dicht compartiment en twee open vakken, een voor de versterker, een voor de voorversterker of een andere bron. En Monceau houdt het blad vrij op slanke poten, met een plank voor de versterker eronder.
Bekijk al onze hifi meubels met vak voor de versterker, en ook onze platenspeler meubels.
Veelgestelde vragen
Hoe weet je of je platenspeler een ingebouwde voorversterker heeft?
Zoek naar een schakelaar PHONO / LINE bij de RCA-aansluitingen, of naar de vermelding in de handleiding. Vind je geen van beide, ga er dan van uit dat hij er geen heeft.
Wat gebeurt er als je twee voorversterkers gebruikt?
Het signaal wordt twee keer versterkt en gecorrigeerd: het geluid wordt te luid, vervormd en te zwaar in de bas. Schakel er een van de twee uit.
Verbetert een phono-voorversterker het geluid?
Hij is in de eerste plaats onmisbaar: zonder klinkt het zacht en uit balans. Daarnaast kun je een externe voorversterker kiezen die beter bij je element past.
Moet je de aardedraad aansluiten?
Ja, als die er is: zet hem vast op de GND-klem van het apparaat dat het phonosignaal ontvangt. Zo voorkom je de meeste bromgeluiden.
